Het ontroerendste aan dit huis is misschien wel het ontbreken van grootsheid. Of beter gezegd: het ontbreken van opzichtig vertoon. Een smal bed. Steile trappen. Een verzameling schelpen, vlinders, mineralen en andere curiositeiten waarmee Rembrandt zich omringde als een kind voor wie de wereld nog steeds een wonder was. En natuurlijk het atelier, waar het noordelijke licht naar binnen stroomt.

 

       Op een gegeven moment dringt een eenvoudig inzicht zich op: grote kunstwerken worden niet in een tempel van de kunst gemaakt, maar thuis. Misschien is dat wel de meest Nederlandse les die denkbaar is. Amsterdam houdt immers niet van pathos. De grachten fluisteren waar andere hoofdsteden hun stem verheffen. En het huis van Rembrandt doet precies hetzelfde. Het probeert de bezoeker niet te imponeren. Het nodigt hem uit om binnen te komen. Juist hier wordt duidelijk dat Rembrandt niet alleen een schilder van het licht was. Hij was ook een kunstenaar van het menselijk lot. Zijn eigen leven ontvouwde zich als een roman: succes, liefde, rijkdom, roem, schulden, verlies en de onverzettelijke wens om te blijven creëren, ondanks alle tegenslagen die hem troffen.

 

       Het Rembrandthuis is een plek waar we Rembrandt zelf niet zullen ontmoeten, maar waar zijn aanwezigheid nog altijd voelbaar is. Alsof een deel van hem hier is achtergebleven. Je ontmoet er niet de maker van De Nachtwacht, noch het bronzen genie uit de kunstgeschiedenisboeken, maar Rembrandt als mens. Misschien is dat wel de reden waarom dit huis, tussen alle musea van Amsterdam, een van de weinige plekken blijft die je verlaat met het gevoel dat de bewoner slechts even weg is en ieder moment kan terugkeren.

 

       Het is veelzeggend dat Rembrandts drukpers zich op de bovenste verdieping bevindt, in een ruimte die dichter bij de hemel lijkt dan welke andere kamer in het huis ook. De plek voelt bijna als een heiligdom: hier stond de kunstenaar in direct contact met de wereld, terwijl hij beeld na beeld vastlegde met niets meer dan een etsnaald en een koperen plaat.

 

Juist dit meesterschap van Rembrandt als etser staat centraal in de tentoonstelling Rembrandt & het leven.

       De techniek van het etsen — of het nu gaat om het werken met een etsnaald of om het gebruik van zuurbaden — kent haar eigen wetten. Om haar volledig te beheersen is het niet voldoende om goed te kunnen tekenen of gevoel voor compositie te hebben. Een vaste hand is onmisbaar, want eenmaal in de plaat getrokken lijnen laten zich nauwelijks corrigeren. Daarnaast vereist de techniek een uitzonderlijke concentratie, oog voor de kleinste details en een grondig begrip van de fysieke en chemische processen die aan het drukprocedé ten grondslag liggen. Rembrandt beheerste dit ambacht op meesterlijke wijze. Meer nog: de prentkunst werd voor hem een van de belangrijkste manieren om dagelijks in gesprek te blijven met de wereld om hem heen.

 

       De essentie van de droge-naaldtechniek ligt in het rechtstreeks tekenen op een zorgvuldig gepolijste koperen plaat met een scherpe naald. Daarbij worden fijne lijnen en groeven in het metaal gekrast. Vervolgens werd drukinkt in deze ingekerfde lijnen gewreven, waarna de plaat samen met een vel papier door een drukpers werd gehaald. Onder hoge druk nam het papier de inkt uit de groeven op, waardoor een afbeelding van opmerkelijke verfijning en expressiviteit ontstond. Van één enkele plaat konden tientallen afdrukken worden gemaakt. Na verloop van tijd sleten de kwetsbare lijnen echter geleidelijk, waardoor de kwaliteit van de afdruk afnam. De plaat werd dan vaak opnieuw gepolijst en soms hergebruikt voor een nieuw werk.

       In de tijd van Rembrandt was deze vorm van prentkunst een van de meest toegankelijke manieren om een menselijk beeld te reproduceren, lang vóór de uitvinding van de fotografie. Er bestond destijds eenvoudigweg geen andere methode om afbeeldingen op grotere schaal te verspreiden. In tegenstelling tot een schilderij of een tekening maakte een koperplaat het mogelijk om meerdere afdrukken van hetzelfde beeld te produceren, waardoor kunst een veel breder publiek kon bereiken. Daarom kan worden aangenomen dat de kunstenaar ook portretetsen in opdracht vervaardigde. Voor Rembrandt was de prentkunst echter niet alleen een ambacht of een bron van inkomsten. Zij ontwikkelde zich tot een zelfstandig artistiek medium, waarin hij zijn meest persoonlijke ideeën kon uitdrukken.

       

       De tentoonstelling Rembrandt & het leven is opgebouwd rond de belangrijkste fasen van het menselijk bestaan. Voor de toeschouwer ontvouwt zich een reeks beelden van kinderen, volwassenen en ouderen — drie levensfasen waartoe de kunstenaar zich gedurende zijn hele carrière heeft gewend. Een afzonderlijk onderdeel is gewijd aan het moment van overgang: bijbelse scènes die reflecteren op de grens tussen het aardse bestaan en datgene wat daarachter ligt.

 

       De tentoonstelling biedt een zeldzame gelegenheid om de originele werken van de kunstenaar te zien en te volgen hoe het karakter van de lijn verandert afhankelijk van het onderwerp, de voorstelling en de emotionele lading van het werk. De plastiek van de lijn in Rembrandts etsen onthult niet alleen een briljant tekenaar en meesterlijk graficus, maar ook een subtiel psycholoog. Met enkel lijn, toon en clair-obscur schept hij werken die sterk verschillen in stemming en innerlijke zeggingskracht. Voor elk personage ontwikkelt de kunstenaar een eigen grafische taal, waarmee het karakter zo volledig mogelijk tot uitdrukking komt. Dit wordt al duidelijk bij de eerste werken in de tentoonstelling.